Bashkurti: Kosova Euro-Atlantike meriton ndërmjetësuesit e Pprbashkët SHBA – BE

Në fazën aktuale, procesi i zgjidhjes së krizave Kosovë-Serbi ka hyrë në një fazë kritike. Pas një bllokade disa vjeçare për shkak të arsyeve lokale, rajonale dhe ndërkombëtare, duket se po vjen koha që aktorët dhe faktorët përkatës të kthehen në bisedimet e bisedimeve. Qëllimi i bisedimeve në këtë fazë është të arrihet një marrëveshje përfundimtare gjithëpërfshirëse për njohjen reciproke brenda kufijve ekzistues, të ratifikuar nga parlamentet e të dy vendeve, si dhe të sigurojë një vlefshmëri ligjore dhe garanci ndërkombëtare.

Në këtë fazë, përveç procedurës për hapjen e negociatave dhe përgatitjen e esencës thelbësore të projekt-marrëveshjes, ekzistojnë dy aspekte që mbeten objekt debati dhe polemikash politike në Kosovë dhe më gjerë: së pari, formati i ndërmjetësit ndërkombëtar dhe, i dyti, shpejtësia e negociatave për të arritur një marrëveshje. Në këtë punim do të analizoj aspektin e parë, atë të ndërmjetësuesit ndërkombëtar.

Bisedimet, dialogu dhe bisedimet Kosovë-Serbi vuajnë nga një mungesë e thellë e besimit midis palëve dhe nga sigurimet në zbatimin e vendimeve të tyre. Për këto arsye, besueshmëri dhe premtime për zbatimin e vendimeve, në negociatat Kosovë-Serbi është e nevojshme një ndërmjetësim diplomatik ndërkombëtar, me një besueshmëri dhe autoritet për të imponuar dhe garantuar fuqinë e ndikimit mbi palët.

Në lidhje me ndërmjetësimin ndërkombëtar, kohët e fundit një përplasje serioze po zhvillohet brenda Kosovës. Polemika politike është duke u thelluar dhe polarizimi në Kosovë është i lidhur me formatin e ndërmjetësit ndërkombëtar. Debati ka të bëjë me tre pyetje: A do të mbetet BE-ja ndërmjetësi i vetëm? A do të hyjnë Shtetet e Bashkuara si ndërmjetësi i vetëm? Apo do të kemi një kthim në ndërmjetësimin dypalësh Euro-Atlantik, BE-SH.B.A.? Ky debat seriozisht vë në dyshim vetë natyrën e projektit Euro-Atlantik të Kosovës.
Le të kujtojmë se që nga Marrëveshja e Rambujesë, 1999, faktori politik në Kosovë është unifikuar në qëndrimin e tij pro-Euro-Atlantik. Ishte ky bashkim i brendshëm i Kosovës që lehtësoi punën e faktorit Euro-Atlantik gjatë hartimit, mbështetjes dhe zbatimit të projektit të Kosovës. Euro-Atlantizmi ka qenë vendimtar për çlirimin e Kosovës nga diktatura serbe, për shpalljen e pavarësisë së saj, për formimin e shtetit, për njohjen e tij ndërkombëtare dhe për integrimin e tij të mëtutjeshëm në nismat dhe organizatat rajonale dhe universale.

Për herë të parë në vitin 2012, projekti i Kosovës u devijua në mënyrë të njëanshme nga partneriteti Euro-Atlantik BE-SH.B.A. Ishte koha kur Shtëpia e Bardhë nën Presidentin Barack H. Obama deklaroi një strategji të tërheqjes nga Ballkani dhe Lindja e Mesme dhe u përqëndrua në Lindjen e Largët. Për të mos lënë një hendek politik-diplomatik, BE-ja rriti interesin, praninë dhe veprimet e saj në Ballkan. Problemi themelor mbeti, si sot, zgjidhja e nyjës Kosovë-Serbi. Për këtë, BE shprehu gatishmërinë e saj për të ndërmjetësuar në bisedimet Kosovë-Serbi, pa praninë e Shteteve të Bashkuara.

Pikërisht në vitin 2012, Asambleja Kombëtare e Kosovës miratoi një rezolutë, në bazë të së cilës i detyroi Qeverisë së Kosovës të hap bisedimet teknike me Serbinë, e cila për herë të parë do të bëhej përmes ndërmjetësimit E. U. Kjo ishte iniciativa e parë e ndërmarrë nga Kosova për të rënë dakord për të ndryshuar formatin Euro-Atlantik të ndërmjetësuesit ndërkombëtar midis Kosovës dhe Serbisë, nga formati i BE-SH.B.A.-së të bashkuar ndërmjetësuesit Euro-Atlantik, në ndërmjetësin njëanshëm që do të thotë vetëm BE (pa SHBA). Pra, ishte Qeveria e Kosovës, e kryesuar nga Kryeministri Hashim Thaçi, ajo që mbështeti (pa u shqetësuar për të ardhmen) këtë ndryshim në formatin e ndërmjetësit ndërkombëtar, nga format euro-atlantik BE-SH.B.A., në BE njëanshme format, pa Shtetet e Bashkuara.

Pala serbe ishte shumë e kënaqur me tërheqjen e Shteteve të Bashkuara nga ndërmjetësimi i bisedimeve Kosovë-Serbi, kështu që ata menjëherë ranë dakord për të ndryshuar format e ndërmjetësimit. Kjo për shkak se pala serbe, nga njëra anë, ishte e interesuar të ndajë Duetin BE-SH.B.A. teksa i afroheshin imbroglios së Kosovës. Nga ana tjetër, pa praninë e faktorit U. S., pala serbe do të shfrytëzonte më lehtë ndarjen ekzistuese të lidhur me BE mbi statusin e Kosovës, në mënyrë që të realizojë strategjinë e saj politike brenda marrëveshjes së pritur vetëm të BE-së. Në këtë veprim, Serbia gëzoi mbështetjen e plotë të Rusisë, sepse shërbeu gjithashtu si ‘Kali i Trojanit’ për interesat e saj gjeopolitike për të dobësuar aleancën Euro-Atlantike në tërësi dhe E. U.

Bisedimet e ndërmjetësuara nga BE-Serbi-Kosovë zgjatën tetë vjet të plota pa praninë e S. S. Ata prodhuan rreth njëzet e pesë marrëveshje teknike dhe politike, shumica prej të cilave nuk janë zbatuar. Pas tetë vjetësh, bisedimet u bllokuan. Diplomacia e BE-së, e udhëhequr nga Federica Mogherini në atë kohë, nuk mund t’i çonte bisedimet drejt një zgjidhjeje përfundimtare. Shefi diplomat i BE-së, me ose pa qëllim, hapi çështjen më të rrezikshme për Kosovën, Ballkanin dhe tërë Evropën – atë të ndryshimit të territorit. Mogherini ra në kurthin e opsionit serb, i mbështetur nga Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, dhe më pas nga Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama. Troika Vučić – Thaçi – Rama, në vitin 2016, filloi të funksionojë në mbështetje të projektit serb dhe ishin nën ndikimin e faktorëve të tjerë gjeopolitikë dhe lobues që mbështesin këtë mundësi. Përballë sfidave të tjera të brendshme në atë kohë, E. U. dhe vendet drejtuese të tij nuk i kushtuan vëmendje të madhe bisedimeve Kosovë-Serbi, derisa kriza e tyre shpërtheu politikisht dhe publikisht në Kosovë, Shqipëri, Ballkan dhe botë.

Kur situata hyri në një bllok dhe tunel të rrezikshëm, dy partnerët euro-atlantikë, BE dhe SH.B.A. u kthyen në axhendën e Ballkanit, me një fokus të veçantë në bisedimet Kosovë-Serbi. Në këtë kohë, dy partnerët euro-atlantikë, E. U. dhe U. S., nuk duket se janë unifikuar politikisht dhe diplomatikisht janë rënë dakord të ndërmjetësojnë së bashku, si më parë, për të arritur një marrëveshje përfundimtare, gjithëpërfshirëse Kosovë-Serbi. Klima e tanishme e marrëdhënieve BE-SH.B.A. në përgjithësi nuk është e njëjtë si më parë, ndërsa qasja e tyre për zgjidhjen e krizës Kosovë-Serbi është e paqartë. Dilema SHBA-BE reflektohet gjithashtu midis politikës së Kosovës.

Një qasje politike në Kosovë është në mbështetje të Shteteve të Bashkuara si ndërmjetësi i vetëm, jo ​​BE. Paradoksalisht, kjo mundësi mbështetet nga Presidenti Thaçi dhe mbështetësit e tij. Themi paradoksalisht sepse Thaçi ka ndryshuar qasjen e tij ndaj formulës së ndërmjetësuesit ndërkombëtar tri kohë të ndryshme. Në vitet e para të çështjes së Kosovës menjëherë pas Rambouillet (nga 1999 deri në 2011), Thaçi mbështeti Euro-Atlantik E.U.-U.S. Duette si një ndërmjetës ndërkombëtar për Kosovën. Nga viti 2012 deri në 2018 ishte përsëri Thaçi që u pajtua me ndërmjetësimin e njëanshëm të BE-së, pa SH.B.A., ky ishte formati i preferuar anti-SH.B.A. i Serbisë. Pas vitit 2018, kur opsioni sekret serbo-rus për ndarjen territoriale të Kosovës u ekspozua dhe u kundërshtua masivisht në Kosovë, në Ballkan dhe Evropë, por mbeti i paqartë në Shtëpinë e Bardhë, është përsëri Hashim Thaçi ai që radikalizoi qëndrimin e tij, duke bërë një kthesë në mbështetje të vetëm ndërmjetësimit të SH.B.A.-së dhe duke e deklaruar veten anti-BE
Këto lëvizje joparimore dhe të pajustifikueshme të Presidentit Thaçi drejt afrimit të Euro-Atlantikut, dhe faktorët BE-SH.B.A. duket se kanë një prapavijë të fshehur. Së pari, këto janë lëvizje të nxitura nga projekti i bisedimeve sekrete Kosovë-Serbi, i cili synon qartë ta ndajë Kosovën dhe ekonominë e saj në favor të Serbisë. Së dyti, lëvizjet e Thaçit drejt një qasje euro-atlantike BE-SH.B.A. janë të lidhura edhe me interesat e tij personale politike në Kosovë. Së treti, lëvizjet e Thaçit padyshim që diktohen nga problemet që ai ka me drejtësinë ndërkombëtare për periudhën para, gjatë dhe pas luftës për çlirimin e Kosovës. Në analizën përfundimtare, çdo qasje e drejtuar nga kushdo që vjen dhe synon të ndajë Duetin Euro-Atlantik në përgjithësi dhe për Kosovën në veçanti është drejtpërdrejt dhe pa asnjë dyshim në favor të faktorëve serbo-rus.

Mundësia e dytë, e cila duket se është mbështetur gjerësisht në Kosovë, është ndërmjetësimi unik Euro-Atlantik, SHBA-BE. Nuk ka asnjë qasje anti-amerikane me ndikim të lartë në Kosovë. Manifestimet e simptomave anti-SH.B.A. këtu dhe atje janë sporadike dhe të paqëndrueshme dhe lidhen më shumë me nyjet politike afatshkurtra dhe pakënaqësinë me një përfaqësues dhe individë të veçantë të U. S. dhe nuk janë në asnjë mënyrë çfarëdo që të lidhen me Shtetet e Bashkuara dhe njerëzit e tij.

Në Kosovë nuk ka frymë anti-BE. Simptomat që shfaqen janë gjithashtu sporadike dhe të paqëndrueshme, kanë të bëjnë me sjellje afatshkurtra dhe adresohen për çdo shtet jo miqësor të Kosovës. Faktorët lokalë në Kosovë janë kryesisht Euro-Atlantik. Ata e konsiderojnë dhe mbështesin BE-në dhe SH.B.A. si shpëtimtarët dhe mbështetësit e tyre më të mëdhenj. Mbi këtë bazë të gjerë popullore pro-Euro-Atlantike, politika e Kosovës duhet t’i përmbahet kërkesës për një bashkëpunim unik Euro-Atlantik BE-SH.B.A. deri në fund të projektit të Kosovës dhe kurrë nuk duhet të mbajë një qasje të dyfishtë (të veçantë) midis tyre .

Historia 21-vjeçare e Kosovës dëshmon se sa herë që faktori euro-atlantik ka vepruar i unifikuar në Kosovë, sukseset e këtij të fundit kanë qenë të dukshme dhe të garantuara. Kur faktorët euro-atlantikë, për shkaqe të ndryshme, kanë vepruar veçmas, projekti i Kosovës ka njohur status quo-në ose ka zbritur në prapambetje. Në afrimin e ndërmjetësit, i gjithë faktori politik dhe institucional në Kosovë duhet të mbështesë formatin e unifikuar Euro-Atlantik BE-SH.B.A. Kjo qasje buron nga karakteri Euro-Atlantik i vetë projektit të Kosovës. Isshtë Serbia dhe mbështetësi i saj i fortë, Federata Ruse, që janë përpjekur për vite me rradhë të zgjerojnë hendekun midis faktorit unik SHBA-BE dhe projektit Euro-Atlantik të Kosovës me qëllimin e vetëm për t’i hapur rrugë ndikimit, prezencës, interesave të Rusisë dhe veprimet gjeopolitike në Ballkan.

Lisen Bashkurti ka shkruar gjithashtu mbi 650 artikuj, studime dhe ese ne Shqipëri, Maqedoni, Kosove, Kroaci, Finlandë, Shtetet e Bashkuara te Amerikës, ne Bashkimin Evropian, Korenë e Jugut. Ai është Doktor Shkencash nga viti 1992 dhe ka titullin akademik Profesor i Asociuar nga viti 2008. Ai gjithashtu mban gradën diplomatike “Ministër Këshilltar” nga viti 2002.